De afgelopen weken worden landbouwers in toenemende mate geconfronteerd met afwijzingen van hun aanvragen voor eco-regelingen binnen het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). In de vakpers wordt inmiddels breed verslag gedaan van deze ontwikkeling, waarbij vooral de omvang en motivering van de afwijzingen vragen oproepen.
Strikte toepassing en administratieve kwetsbaarheid
Uit diverse publicaties blijkt dat de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) de voorwaarden voor eco-maatregelen strikt toepast. Kleine afwijkingen in de uitvoering of administratieve vastlegging – zoals perceelsregistratie, gewaskeuze of timing van maatregelen – leiden al snel tot volledige of gedeeltelijke afwijzing. Daarbij lijkt weinig ruimte te bestaan voor herstel of proportionaliteitstoetsing.
Met name bij maatregelen rond bufferstroken, kruidenrijk grasland en niet-productieve elementen worden relatief veel correcties doorgevoerd. De vakpers signaleert dat landbouwers de complexiteit van de regeling onderschat hebben, mede door onduidelijkheid in de communicatie vooraf.
Gebrek aan maatwerk en rechtszekerheid
Een terugkerend punt van kritiek is het ontbreken van maatwerk. De beoordeling vindt grotendeels geautomatiseerd plaats, waarbij feitelijke omstandigheden op bedrijfsniveau onvoldoende worden meegewogen. Dit raakt direct aan het beginsel van evenredigheid, dat ook in het bestuursrecht – en dus bij GLB-besluiten – een centrale rol speelt.
Daarnaast wordt gewezen op de rechtszekerheid: voorwaarden en interpretaties lijken gedurende het aanvraagjaar te zijn aangescherpt of anders uitgelegd dan aanvankelijk werd gecommuniceerd. Dit zet de rechtspositie van landbouwers onder druk.
Juridische aanknopingspunten voor bezwaar
Hoewel iedere zaak feitelijk moet worden beoordeeld, bieden de huidige ontwikkelingen wel aanknopingspunten voor bezwaar en beroep. In het bijzonder kan worden gedacht aan:
schending van het evenredigheidsbeginsel (onevenredig zware gevolgen bij beperkte afwijkingen);
onvoldoende motivering van het besluit;
onduidelijke of tegenstrijdige voorlichting vooraf;
het ontbreken van een herstelmogelijkheid bij administratieve fouten.
Gelet op de omvang van de afwijzingen ligt het in de lijn der verwachting dat hierover op termijn ook jurisprudentie zal ontstaan.
Les voor de praktijk
De huidige situatie onderstreept het belang van een uiterst zorgvuldige vastlegging en naleving van eco-maatregelen. Tegelijkertijd lijkt een kritische juridische toets van afwijzingsbesluiten geen overbodige luxe. Voor veel bedrijven staat immers een substantieel deel van de GLB-betalingen op het spel.
De komende maanden zal moeten blijken in hoeverre bezwaarprocedures leiden tot bijstelling van het huidige uitvoeringsbeleid.